Uw gevoelens over geld


Optimisme, boosheid, jaloezie, trots of blijheid... Een mens ervaart dagelijks allerlei emoties. Emoties wisselen elkaar af, maar zijn er soms ook tegelijkertijd. Soms zijn ze heel sterk. Andere keren komen ze in wat afgezwakte vorm naar boven. Economen hebben lang weinig van emoties willen weten, maar de laatste jaren is steeds duidelijker geworden dat emoties wel degelijk interessant zijn en een functie hebben voor economisch beslissingsgedrag.

Emoties informeren en motiveren ons. Een paar voorbeelden. Als consumenten boos zijn op bankiers, dan proberen ze hun geld ergens anders onder te brengen. Consumenten die spijt hebben van een aankoop zullen de volgende keer iets anders aanschaffen. Consumenten die droevig zijn over hun situatie proberen deze te verbeteren. Om economisch gedrag goed te begrijpen, is het dus belangrijk om meer over emoties te weten.


Wat zijn de resultaten?

Vanaf juni 2009 is binnen het LISS panel een onderzoeksproject gestart om de emoties van consumenten te meten. Op basis van de emoties die mensen ervaren, kunnen we de zogenoemde Ecomotion-index samenstellen. Deze index laat zien dat Nederlanders meer positieve dan negatieve gevoelens ervaren als ze denken aan hun financiële toekomst.

In het begin van het onderzoek is de index ieder kwartaal gestegen. Tot begin 2011 kregen Nederlanders een steeds positiever gevoel over hun financiële toekomst. Daarna was de impact van de crisis duidelijk merkbaar. Van 2011 tot 2013 zagen Nederlanders hun financiële toekomst minder positief in en waren zij pessimistischer. Vanaf 2014 wanneer Nederland weer op klimt uit de crisis is er ook weer een stijgende lijn in de Ecomotion-index te zien. Nederlanders kregen vanaf 2014 weer een steeds positiever gevoel over hun financiële toekomst. De index laat zien dat Nederlanders in tijden van crisis pessimistischer zijn. Hoe optimistisch of pessimistisch consumenten zijn heeft invloed op hoeveel zij willen besteden.

Er bestaan wel aanzienlijke verschillen tussen Nederlanders. Dit hangt deels samen met leeftijd en opleidingsniveau. Jongeren tussen 15 en 24 en tussen 25 en 34 jaar ervaren de meest positieve en minst negatieve gevoelens over hun toekomst. Opvallend is dat de leeftijdsgroep tussen 45 en 54 jaar het laagst scoort. Zij hebben relatief de meest negatieve gevoelens van alle leeftijdsgroepen. Hoger opgeleiden ervaren de meeste positieve en minst negatieve gevoelens over hun toekomst. 

Waarderen van kunst


Hoe vormen mensen zich een mening over kunst, zelfs als het gaat over werken die ze niet kennen. Uitgangspunt was dat kunstwerken over het algemeen niet op zichzelf worden vertoond, maar binnen een specifieke context. Zo hangen schilderijen in musea of worden ze vergezeld van tekst en uitleg over de kunstenaar, de inhoud, de stijl enzovoort. We onderzochten welke rol dit soort externe informatiebronnen spelen bij de oordeelsvorming van de toeschouwer.

Hoe vormen mensen zich een mening over kunst, zelfs als het gaat over werken die ze niet kennen. Uitgangspunt was dat kunstwerken over het algemeen niet op zichzelf worden vertoond, maar binnen een specifieke context. Zo hangen schilderijen in musea of worden ze vergezeld van tekst en uitleg over de kunstenaar, de inhoud, de stijl enzovoort. We onderzochten welke rol dit soort externe informatiebronnen spelen bij de oordeelsvorming van de toeschouwer.

We vroegen de panelleden om hun mening te geven over een collectie van in totaal 20 schilderijen, waarvan sommige amateurwerken en andere van de hand van professionele kunstenaars. Afhankelijk van de 'groep' waarin de panelleden voorafgaand waren ingedeeld, kregen ze een andere begeleidende uitleg. De ene keer werd vermeld dat het werk van een professionele kunstenaar was, de andere keer dat het van een amateur was. In nog andere gevallen werd de betekenis van het werk gemeld met gebruik van artistieke vaktaal, of door eenvoudige bewoordingen verteld wat er te zien was.

Wanneer de werken werden toegeschreven aan een befaamde kunstenaar of er werd inhoudelijke duiding gegeven, viel de waardering aanzienlijk hoger uit. Dit gebeurde bij zowel de werken die door de amateur als die door de professionele kunstenaar waren gemaakt.

Uit de resultaten blijkt dus duidelijk dat zaken die zelf geen deel uitmaken van een kunstwerk, meespelen in de waardering. Dat was overigens niet onverwacht; de manier waarop een werk wordt aangeboden maakt immers deel uit van de 'esthetische ervaring'. Mensen leggen verbanden tussen kunstwerken en de verschillende elementen die voorkomen in de context waarin ze gepresenteerd worden, zoals vaktaal of de vermelding dat het een beroemde kunstenaar is. Als men die elementen vervolgens waarneemt bij nog onbekende werken, worden ze een signaal dat men te maken heeft met een kunstwerk en bepalen ze zodoende hoe men ernaar kijkt.

Bovendien zagen we dat het effect van reputatie en duiding sterker wordt naarmate iemands vertrouwdheid met kunst toeneemt. Dit is begrijpelijk. Hoe meer men met kunst is geconfronteerd, des te meer herkent men de signalen die vertellen wat als kunst kan worden beschouwd. Deze vertrouwdheid kan dan op haar beurt worden toegepast in verdere ervaringen. In die zin vertelt dit onderzoek ons iets over hoe dat wat je ervaart bepaald wordt door de manier waarop we hebben leren kijken.

 

Internetgebruik en negatieve levensgebeurtenissen


Zoeken mensen hulp op het internet als ze te maken krijgen met negatieve levensgebeurtenissen, zoals echtscheiding, baanverlies, of problemen met de gezondheid? En zo ja, wat doen ze daar dan precies? En helpt het?

Zoeken mensen hulp op het internet als ze te maken krijgen met negatieve levensgebeurtenissen, zoals echtscheiding, baanverlies, of problemen met de gezondheid? En zo ja, wat doen ze daar dan precies? En helpt het?

Dit soort vragen waren de aanleiding om een vragenlijst af te nemen onder de leden van het LISS panel naar online coping, oftewel het gebruik van het internet als hulpbron. Er werd mensen gevraagd of zij de afgelopen drie jaar negatieve levensgebeurtenissen hadden meegemaakt en bij wie dat zo was werd er gevraagd naar allerlei dingen die mensen op het internet kunnen doen in reactie op die problemen. De meest voorkomende manier om het internet in te zetten was het zoeken van afleiding: 42% van de respondenten zei wel eens te internetten om daarmee hun problemen even te vergeten. Verder zei 32% het internet te gebruiken om concrete oplossingen te zoeken en zo’n 15% gaf aan door middel van het internet steun en raad van anderen te hebben gekregen. Deze hulpbronnen werden op verschillende manieren gevonden: door te googlen, door deel te nemen aan online support groepen en sociale netwerksites, en in het geval van het zoeken van afleiding ook door online gamen.

De onderzoekers zijn ook nagegaan in welke mate mensen exclusief het internet gebruiken als hulpbron of dat men het juist combineert met het gelijktijdig zoeken van offline hulp. Dat laatste komt duidelijk het vaakst voor: online hulpbronnen mobiliseren zonder offline hulp inschakelen bleek zeer uitzonderlijk. Toch is voor sommige mensen het relatieve belang van het internet als hulpbron groter dan voor anderen.  Dit is zo voor mensen met beperkte (offline) sociale interacties en relaties, zoals mensen met weinig sociaal vertrouwen, mensen met een negatief zelfbeeld, eenzame mensen en mensen met fysieke beperkingen.

Het laatste deel van het onderzoek is om na te gaan wat de effecten zijn van het internet als hulpbron: helpt het, doet het niets, of werkt het zelfs averechts? De onderzoekers zijn nog bezig met deze analyses, maar de voorlopige resultaten zijn niet heel positief. Zo blijken mensen die veel online hulpbronnen mobiliseren minder tevreden te zijn met hun leven en een slechtere mentale gezondheid te hebben. Een belangrijke volgende stap in het onderzoek zal zijn om na te gaan of dit vooral een oorzaak of een gevolg is van het internetgebruik.

 

 

Wanneer en hoe nemen mensen wraak?


Wanneer mensen wraak nemen doen zijn dit vaak op een manier die voor de ander grote gevolgen kan hebben, zoals reputatieschade. In extreme gevallen kan een wraakmotief zelfs tot verkrachting of moord leiden. Het is dus belangrijk te achterhalen onder welke omstandigheden en op welke manier mensen wraak nemen.

Wanneer mensen wraak nemen doen zijn dit vaak op een manier die voor de ander grote gevolgen kan hebben, zoals reputatieschade. In extreme gevallen kan een wraakmotief zelfs tot verkrachting of moord leiden. Het is dus belangrijk te achterhalen onder welke omstandigheden en op welke manier mensen wraak nemen.

We weten tegenwoordig al vrij veel over welke mensen relatief snel geneigd zijn om wraak te nemen. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die hoog scoren of narcisme of die makkelijk boos worden. Mannen nemen gemiddeld gezien ook vaker wraak dan vrouwen, en jonge mensen vaker dan oudere mensen. Maar vreemd genoeg weten we, ondanks de soms heftige gevolgen van wraak, nog maar weinig over de omstandigheden waaronder mensen wraak nemen. Nemen mensen bijvoorbeeld eerder wraak wanneer wat hen is aangedaan vrij ernstig is? En zijn er bepaalde situaties (bv. vals beschuldigd worden of diefstal) die eerder tot wraak leiden dan andere situaties?

In een eerste onderzoek vergeleken we de situationele kenmerken van mensen die wraak hadden genomen met de situationale kenmerken van mensen die wel wraakgevoelens hadden, maar geen wraak hadden genomen. uit het onderzoek kwam naar voren dat bepaalde situationele kenmerken, waarvan je misschien intuïtief zou zeggen dat deze de beslissing over wraak te nemen beïnvloeden, dit niet leken te doen. Zo was het niet waarschijnlijker dat er wraak genomen zou worden wanneer de aanleiding relatief ernstig was of er veel mensen bij aanwezig waren. Wraak was waarschijnlijker 1) als de ander een vriend of een kennis was, 2) na aanleidingen die te maken hadden met buitengesloten of afgewezen worden, en 3) als er een mogelijkheid was om wraak te nemen.

Hoe

Een tweede onderzoek richtte zich alleen op de groep van wraaknemers en bekeek welke kenmerken een typische wraakactie heeft. Dus als mensen eenmaal wraak nemen, hoe doen zij dit dan? Uit dit onderzoek kwamen verschillende wraakkenmerken naar voren.

Tijdsduur

Wraakacties lieten vaak lang op zich wachten. De helft van de wraaknemers wachtte zelfs een week of langer (soms zelfs jaren!) voordat zij wraak nemen. Dit kwam soms omdat wraak op een eerderm oment niet mogelijk was, maar vooral omdat wraakacties vaak gepland werden of het juiste moment werd afgewacht om wraak te nemen.

Ongelijk

Wraakacties vonden vaak plaats in een ander domein dan de aanleiding (dus als de aanleiding reputatieschade was, werd bijvoorbeeld wraak genomen door de persoon buiten te sluiten, en niet door ook voor reputatieschade te zorgen).  Ook waren wraakacties lang niet altijd even ernstig als de aanleiding voor wraak. Wraaknemers vonden dat wat zij hadden gedaan minder ernstig was dan wat hen was aangedaan (en grappig genoeg toonde een vervolgonderzoek aan dat degenen die het doelwit ware van wraak dit juist andersom vonden).

Tevreden

Na de wraakactie voelden wraaknemers zich vaak redelijk tevreden. Dit komt overeen met het spreekwoord "wraak is zoet".

Kortom, wees voorzichtig met iemand buitensluiten of afwijzen, want dit gedrag lokt relatief vaak wraak uit. En ook al verwacht je het al lang niet meer, deze wraakactie kan zelfs jaren later nog plaatsvinden...!

Vaders net zo dol op hun kinderen als moeders


Er wordt wel eens gezegd dat moeders meer bezorgd zijn over de gezondheid en het geluk van hun kinderen dan vaders. Dat zou dan moeten blijken uit het feit dat moeders meer tijd besteden aan hun kinderen en dat ze misschien ook wel mooiere kleren voor de kinderen kopen.

We vroegen panelleden naar hun tijdsbestedings- en uitgavepatroon. Zo proberen we te achterhalen hoeveel tijd de panelleden in een week besteden aan betaald werk, huishoudelijke taken en activiteiten met de kinderen.
 
Door naar uitgaven te vragen krijgen we meer inzicht in hoeveel een gezin gemiddeld per maand uitgeeft aan de hypotheek of huur, gas en elektriciteit, kinderopvang en uitstapjes met het hele gezin. En naar hoeveel men gemiddeld per maand aan zichzelf uitgeeft, bijvoorbeeld aan kleding, verzorgingsproducten, bijscholing of horeca-uitgaven buiten het gezinsverband.
 
Bestedingspatronen: geld...
Uit het onderzoek blijkt onder andere dat bij ouders die beiden buitenshuis werken, mannen gemiddeld 311 euro uitgeven aan persoonlijke consumptie. Bij vrouwen is dat wat lager, namelijk gemiddeld 303 euro. De gemiddelde gezinsuitgaven bedragen gemiddeld 1828 euro per maand. De gemiddelde maandelijkse uitgaven aan kinderen zijn 479 euro.
 
...en tijd
In gezinnen besteden mannen gemiddeld 48 uur van hun week aan betaald werk en woon-werkverkeer. Vrouwen besteden hieraan gemiddeld 29 uur. Verder blijkt uit het onderzoek dat vrouwen 15 uur per week aan hun kinderen besteden en 21 uur aan huishoudelijke taken. Bij mannen is dat respectievelijk slechts 9 en 12 uur.
 
Verder...
Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat er géén bewijs is voor de bewering dat vrouwen het belangrijker vinden dan mannen dat hun kinderen gelukkig en gezond zijn.

Snacken om iets te vieren


Waarom eten mensen ongezonde tussendoortjes? Het is lekker, maar ook ongezond en niet goed voor de lijn. Wat kunnen we doen om mensen te helpen met het minderen van snoepen en snacken? Daarvoor moeten we eerst weten waarom mensen snoepen.

Veel mensen eten ongezonde tussendoortjes, zoals een rol koekjes, een zak chips, of een patatje tussendoor bij de friettent. Het eten van ongezonde tussendoortjes is niet zo goed voor de gezondheid of voor de ‘lijn’. Toch snoepen en snacken de meeste mensen regelmatig. Onderzoekers werken aan strategieën die mensen helpen om te minderen met snoepen en snacken. Om zo’n strategie te laten werken, moeten we eerst weten waaróm mensen snoepen. Daarom hebben wij in ons onderzoek gekeken wat de belangrijkste redenen zijn die mensen hebben om ongezonde tussendoortjes te eten.

Waarom eten mensen ongezonde snacks? Het is natuurlijk lekker. Maar er zijn ook andere redenen. Er spelen ook psychologische factoren mee in ons snackgedrag. Sommige mensen grijpen zonder erbij na te denken bijvoorbeeld automatisch naar een zak chips als ze televisie kijken. Anderen hebben het gevoel dat ze onder druk staan van de mensen om hen heen (‘proef er dan ééntje!’). Om meer inzicht te krijgen in deze redenen, hebben we ruim 1000 mensen gevraagd: ‘Als u een ongezond tussendoortje eet, hoe vaak is dat omdat…’. Deelnemers konden antwoorden in welke mate die reden een aanleiding is om te snacken, of ze konden zelf een reden opgeven.

Uit het onderzoek kwamen zes thema’s naar boven waar de verschillende redenen om te snoepen en snacken onder vallen:

  • omgaan met negatieve emoties (zoals verdrietig zijn of stress ervaren),
  • door sociale druk (iemand anders een plezier te doen),
  • als beloning (omdat je zo hard gewerkt hebt, bijvoorbeeld),
  • vanwege honger,
  • omdat het past bij de situatie (bij het tv kijken, bijvoorbeeld), en
  • het vieren van een speciale gebeurtenis (zoals een verjaardag). 

En wat blijkt? Negatieve redenen zoals omgaan met emoties of sociale druk blijken relatief weinig invloed te hebben op ons snackgedrag. Het waren juist de positieve dingen waardoor we het meest gaan snacken: om iets te vieren, zoals een feest, verjaardag, of het samenzijn met vrienden. Mensen eten dus ongezonde tussendoortjes voornamelijk om samen een speciale gebeurtenis of gelegenheid te vieren.

In toekomstig onderzoek kan worden aangesloten bij deze zes thema’s. Daarbij is het belangrijk om extra aandacht te schenken aan het snacken op feestjes en speciale gelegenheden. Af en toe een handje chips eten is natuurlijk lekker. Het wordt alleen vervelend als mensen willen minderen met snoepen, maar dat niet lukt. Door nieuwe strategieën te ontwikkelen die goed aansluiten bij de redenen waarom mensen snacken, kunnen mensen geholpen worden hun snackgedrag te verminderen.