Om te beoordelen hoe goed het met een land gaat, wordt vaak vooral gekeken naar zaken zoals economische groei, werkgelegenheid of koopkracht. Maar onderzoekers en beleidsmakers wijzen al enige tijd op het belang van een bredere blik dan alleen een economische: ook ecologische of sociaalmaatschappelijke onderwerpen zijn belangrijk. Dan gaat het bijvoorbeeld over hoe goed het gaat met de natuur of tussen mensen. Deze manier van kijken naar hoe het gaat met de samenleving noemen we brede welvaart. Brede welvaart staat voor het uitgangspunt dat:
1) niet alleen de economie, maar ook ecologische en sociaal-maatschappelijke onderwerpen belangrijk zijn om te kijken hoe het gaat met de samenleving; en het besef dat 2) beleid van nu gevolgen heeft voor zowel latere generaties als voor andere landen. Daarnaast nodigt brede welvaart uit om 3) beleidsuitkomsten in hun samenhang te bezien: keuzes op het ene beleidsterrein hebben gevolgen voor andere beleidsterreinen.
In het meest recente Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wordt onderzocht hoe burgers denken over brede welvaart. Hiervoor wordt gekeken naar de bovenstaande drie onderdelen van brede welvaart en wordt stilgestaan bij de vraag hoe de politiek volgens burgers moet en kan omgaan met deze manier van denken over hoe het gaat met het land. Hiervoor is in het LISS panel in augustus en september 2025 een vragenlijst voorgelegd aan ruim 2800 panelleden van 18 jaar en ouder. Hiervan hebben ruim 1700 de vragenlijst ingevuld.
Burgers vinden meer belangrijk dan geld alleen
Hoe mensen denken over hun eigen leven hangt van meer zaken af dan alleen van geld. Mensen noemen een goede gezondheid (51%) en een leuk gezin (22%) het vaakst wanneer wordt gevraagd wat ze het allerbelangrijkste vinden in hun leven. Maar 3% kiest voor een goed inkomen.
Bij het maken van beleid vindt een ruime meerderheid van de Nederlanders het belangrijk dat naast financiële gevolgen ook de ecologische (64%) en sociaal-maatschappelijke gevolgen (76%) worden meegenomen. Maar dat verschilt wel tussen groepen. Hbo- en wo-opgeleiden en aanhangers van GroenLinks-PvdA en PvdD vinden dat voor beide gevolgen vaker. Aanhangers van D66 vinden de ecologische gevolgen vaker belangrijk dan aanhangers van andere partijen. Er zijn wel verschillen in welke onderwerpen mensen dan belangrijk vinden.
Wel aandacht voor toekomstige generaties, weinig voor andere landen
31% van de Nederlanders vindt een balans tussen aandacht voor de generatie nu en toekomstige generaties belangrijk. 34% kiest voor meer aandacht voor toekomstige generaties, 29% voor generaties nu. 17% kiest voor een balans tussen het meewegen van belangen van Nederland en die van andere landen. Een grote meerderheid heeft een voorkeur voor meer rekening houden met de belangen van Nederland (70%).
Het percentage dat meer aandacht wil voor toekomstige generaties en andere landen ligt hoger bij hbo en wo-opgeleiden en relatief laag onder PVV-aanhangers. Een meerderheid van de aanhangers van D66, GroenLinks-PvdA en PvdD wil meer aandacht voor toekomstige generaties.
Burgers zien samenhang tussen onderwerpen, maar zien ook problemen
Wanneer mensen moeten kiezen tussen onderwerpen van brede welvaart, bijvoorbeeld tussen ‘meer geld in de portemonnee’ en ‘betere waterkwaliteit’, dan hanteren veel mensen in hun redeneringen een logica die past bij het denken in termen van brede welvaart. Ze wegen economische, ecologische en sociaalmaatschappelijke gevolgen van beleid tegen elkaar af. Daarbij hebben ze goed door hoezeer keuzes om het ene beleidsvraagstuk op te lossen gevolgen kunnen hebben voor andere vraagstukken. Mensen begrijpen hoe complex dat is voor beleidsmakers. De praktische uitvoerbaarheid van brede welvaart is volgens hen lastig door de breedte van onderwerpen die meegenomen moeten worden. Daarnaast vinden ze brede welvaart een ingewikkeld idee, omdat het veel onderwerpen beslaat en het vereist dat verschillende belangen worden meegenomen.
Burgers willen meer brede welvaart in de politiek, maar denken niet dat dat gaat lukken 57% van de Nederlanders geeft aan dat het (veel) beter zou zijn voor de Nederlandse samenleving als brede welvaart een grotere rol speelt in de politiek (8% denkt dat het slechter is). Ze geven aan dat de politiek dat tot nu toe te weinig doet. Toch denken mensen niet dat het de politiek gaat lukken om dat voor elkaar te krijgen: eigenbelang en onenigheid onder politici belemmert het ontwikkelen van een langetermijnvisie die nodig is voor een gedegen toepassing van het bredewelvaartsperspectief.
Handelingsperspectieven voor brede welvaart in de politiek en beleid
De aandacht voor brede welvaart lijkt in de politiek wat te zijn afgenomen. Dat is opvallend omdat veel problemen in de samenleving meerdere beleidsterreinen beslaan en het bredewelvaartsperspectief juist daarbij aansluit. De bevindingen van dit COB laten zien dat dit perspectief ook goed aansluit op hoe burgers denken en spreken over maatschappelijke problemen en oplossingen. Nu de overheid de inbreng van burgers in beleidsvorming en -uitvoering steeds meer zegt te waarderen, is het raadzaam om aansluiting te zoeken bij de belevingswereld van burgers. Brede welvaart is een manier om dat te doen. Voor politici en beleidsmakers biedt brede welvaart ook een manier om hun soms pijnlijke keuzes uit te leggen aan burgers: ze kan laten zien welke afwegingen tussen verschillende belangen moesten worden gemaakt. Dit kan meehelpen het vertrouwen van mensen in de overheid te herstellen.
Bron: Burgerperspectieven 2026 Bericht 1, gepubliceerd op 5 februari 2026, persbericht “Brede welvaartsblik biedt kansen voor politiek en beleid“, gepubliceerd 5 februari 2026.
