Iedereen kan te maken krijgen met een probleem waarbij regels of rechten een rol spelen. Denk aan een conflict op het werk, een probleem met een aankoop of een situatie met de overheid. Maar hoe gaan mensen in Nederland om met dit soort problemen? En lukt het om een oplossing te vinden?
Dat wordt onderzocht in de Geschilbeslechtingsdelta. Dit onderzoek bestaat sinds 2003 en wordt elke vijf jaar uitgevoerd. Zo wordt duidelijk wat er verandert in de toegang tot het recht. Dit is de vijfde editie en gaat over de periode van 2020 tot en met 2024.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), samen met Ipsos I&O en Centerdata. Aan deze Geschilbeslechtingsdelta doen mensen mee uit het LISS panel en het I&O Research Panel.
Meer mensen hebben juridische problemen
Het aantal mensen met juridische problemen neemt toe. Zes op de tien mensen had in de afgelopen jaren minstens één probleem. Vaak ging het om meerdere problemen tegelijk.
De meeste problemen gaan over het kopen van producten of diensten en over werk. Ook woonproblemen en geldproblemen komen vaak voor. Bijna de helft van deze problemen voelt volgens deelnemers ernstig.
Niet iedereen onderneemt actie
Een deel van de mensen doet niets met hun probleem. De belangrijkste reden is dat zij denken dat er geen oplossing is. Ook spelen stress en onzekerheid een rol. Sommige mensen weten niet wat ze moeten doen of wie kan helpen. Soms vinden ze hulp te duur. Vooral jongere mensen en mensen met minder ernstige problemen doen niets met hun probleem. Het aantal mensen dat niets doet is sinds 2014 iets gestegen.
Tegelijk probeert iets meer dan de helft van de mensen eerst zelf hun probleem op te lossen. Zij gaan bijvoorbeeld in gesprek met de andere partij. Ook vragen mensen hulp aan familie of vrienden, of zoeken ze informatie online. Een deel schakelt hulp in van een advocaat, het Juridisch Loket of een andere hulpverlener.
Weinig procedures, wel vaak positief
Slechts een kleine groep komt in een officiële procedure terecht, zoals mediation of een rechtszaak. De mensen die dit meemaken, zijn daar meestal positief over. Zij voelen zich gehoord en vinden de behandeling eerlijk.
Ongeveer één op de vijf mensen die hulp inschakelt, moet daarvoor betalen. Een deel betaalt meer dan €1.000 zelf. De helft krijgt (een deel van) deze kosten vergoed, bijvoorbeeld via een verzekering.
Samen oplossen en betere toegang
Veel juridische problemen worden opgelost zonder rechter. In vier op de tien gevallen komen mensen samen tot een afspraak. De meesten vinden deze oplossing eerlijk en zijn er tevreden over.
Juridische problemen hebben wel vaak gevolgen. Mensen ervaren bijvoorbeeld stress, slapen slechter of voelen zich minder gezond. Tegelijk zijn sommige mensen juist tevreden dat zij voor zichzelf zijn opgekomen.
Tot slot laat het onderzoek zien dat mensen over het algemeen vertrouwen hebben in rechters en het rechtssysteem. Wel zijn zij kritischer over hoe moeilijk of makkelijk het is om hulp te krijgen en hoe snel problemen worden opgelost.
