De Trendmonitor Mens & Maatschappij is een meerjarig onderzoeksprogramma van de Tilburg School of Social and Behavioral Sciences (TSB) van Tilburg University. De monitor kijkt naar hoe Nederlanders denken over thema’s als gedrag, diversiteit, sociale ongelijkheid en mentaal welzijn. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het LISS panel.
Uit de eerste meting van de Trendmonitor blijkt dat Nederlanders zich vooral zorgen maken over politieke onrust, klimaatverandering en de economie. Migratie speelt daarbij een onverwacht kleine rol. De onderzoekers zien een duidelijke spanning tussen politieke aandachtspunten en wat burgers zelf als urgent ervaren.
De Trendmonitor onderzoekt hoe Nederlanders de invloed ervaren van zes grote maatschappelijke veranderingen:
- klimaatverandering
- digitalisering
- diversiteit
- vergrijzing en migratie
- internationale spanningen
- woningnood
Migratie minder belangrijk dan gedacht
De belangrijkste uitkomsten uit de eerste meting zijn:
- Wanneer Nederlanders spontaan benoemen welke veranderingen hen raken, noemen ze vooral politieke onrust (27,5%), klimaatverandering (27,3%) en economie/inflatie (27%).
- Als ze het effect moeten beoordelen van zes grote maatschappelijke veranderingen, beoordelen ze het effect van internationale conflicten (4,79 op een tienpuntsschaal) en digitalisering (4,75) op het dagelijks leven als grootst.
- Migratie wordt als laagst beoordeeld (4,5), ondanks de grote aandacht in de politiek en media.
Beleving van verandering is opvallend algemeen
De resultaten laten zien dat de beleving van maatschappelijke veranderingen veel algemener is dan het publieke debat vaak doet vermoeden. Demografische kenmerken zoals leeftijd, geslacht, opleiding en woonomgeving verklaren samen maar ongeveer 5% van de verschillen in hoe mensen de gevolgen ervaren van grote maatschappelijke veranderingen- veel minder dan vaak wordt aangenomen.
Er zijn wel kleine verschillen. Zo voelen theoretisch opgeleiden over de hele linie de meeste impact van veranderingen. Jongeren ervaren vooral veel invloed van woningnood en digitalisering, terwijl ouderen zich meer zorgen maken over internationale conflicten.
Lokale en mondiale zorgen blijken sterk verbonden
Opvallend is dat zorgen over lokale thema’s, zoals woningnood en vergrijzing, sterk samenhangen met zorgen over wereldwijde ontwikkelingen zoals klimaat en geopolitiek. Dat zou betekenen dat mensen niet in losse thema’s denken, maar veranderingen zien als onderdeel van een groter geheel.
Kloof tussen politieke agenda en maatschappelijke beleving
De politieke nadruk op migratie lijkt niet overeen te komen met wat mensen zelf als urgent ervaren. Volgens de onderzoekers kan een betere afstemming tussen politiek, beleid en maatschappelijke beleving helpen om draagvlak en vertrouwen te versterken. Het is belangrijk om te begrijpen welke veranderingen mensen écht merken in hun dagelijks leven. Dat biedt waardevolle inzichten voor beleidsmakers, media en organisaties die willen weten wat er speelt in de samenleving.
Bron: Persbericht Tilburg University website, 2 december 2025. Zie ook: Trendmonitor Mens en Maatschappij voor meer informatie.
